Oxu müddəti: ~3 dəq.
Zülalın əmələ gəlməsiylə bağlı təkamülçü tezislərin həyata keçməsinin qeyri-mümkünlüyünü bir az da hərtərəfli təhlil edək.
Canlılardakı bir zülal molekulunun əmələ gəlməsi üçün təkcə uyğun aminturşuların uyğun sırada düzülmələri kifayət deyil. Bununla yanaşı, zülalların tərkibindəki 20 növ aminturşudan hər biri ancaq “sol əlli” olmalıdır. Kimyəvi cəhətdən eyni aminturşunun həm sağ əlli (və ya D-izomer), həm də sol əlli (L-izomer) olmaqla iki fərqli növü var. Bunların aralarındakı fərq üç ölçülü formalarının bir-biri ilə əks istiqamətli olmasından irəli gəlir. Eynilə insanın sağ və sol əlləri arasındakı fərq kimi.
Hər iki növ aminturşu bir-birləri ilə asanlıqla bağlana bilir. Ancaq aparılan təhlillərdə təəccüblü həqiqət üzə çıxmışdır: ən sadə orqanizmdən ən mürəkkəbinə qədər bütün canlılardakı zülallar sadəcə sol əlli aminturşulardan əmələ gəlir. Zülalın tərkibinə qatılan bir sağ əlli aminturşu belə o zülalı yararsız hala salır. Hətta bəzi təcrübələrdə bakteriyalara sağ əlli aminturşular əlavə edilmiş, ancaq bakteriyalar bu aminturşuları dərhal parçalamışlar, bəzi hallarda isə bu parçaladıqları aminturşulardan yenidən öz istifadələri üçün sol əlli aminturşular inşa etmişlər.
Bir anlıq təkamül nəzəriyyəsinin iddia etdiyi kimi, canlıların təsadüflərlə əmələ gəldiyini fərz edək. Bu halda, yenə təsadüflərlə əmələ gəlmiş aminturşular təbiətdə sağ və sol əlli olmaq üzrə bərabər miqdarda olacaqdılar. Ona görə bütün canlıların tərkibində sağ və sol əlli aminturşular qarışıq miqdarda olmalıydı. Çünki kimyəvi cəhətdən hər iki qrupdan olan aminturşuların da bir-birləri ilə asanlıqla birləşməsi mümkündür. Lakin bütün canlı orqanizmlərdəki zülallar ancaq sol əlli aminturşulardan ibarətdir.
Zülalların bunların içindən necə sadəcə sol əlli aminturşuları seçdikləri və necə aralarına heç bir sağ əlli aminturşunun qarışmaması alimlərin heç cür izah edə bilmədikləri mövzulardan biri kimi qalmışdır. Bu cür xüsusi və şüurlu seçicilik təkamül nəzəriyyəsinin düşdüyü çıxılmaz vəziyyətlərdən biridir.
Habelə açıq şəkildə göründüyü kimi, zülalların bu xüsusiyyəti təkamülçülərin “təsadüf” müəmmasını daha da içindən çıxılmaz vəziyyətə salır: “yararlı” bir zülalın əmələ gəlməsi üçün bir az əvvəl də izah etdiyimiz kimi, sadəcə onu təşkil edən aminturşulardan bəlli miqdarda qüsursuz düzülüşdə və xüsusi üç ölçülü dizayna uyğun şəkildə birləşmələri də kifayət deyil. Bütün bunlarla yanaşı bu aminturşuların hamısının sol əlli olanlar arasından seçilməsi və içlərində bir dənə də sağ əlli aminturşu olmaması da vacibdir. Çünki aminturşu zəncirinə əlavə edilən bir səhv sağ əlli aminturşunun səhv olduğunu müəyyən edərək onu zəncirdən çıxaracaq hər hansı təbii seçmə mexanizmi də mövcud deyil. Buna görə bir sağ əlli aminturşu da sol əlli aminturşuların arasına qarışmamalıdır. Bu da təsadüf anlayışını bir daha əsassız edir.
Bu vəziyyət “Britannika elmi ensiklopediyası”nda belə ifadə edilir:
… Yer üzündəki bütün canlı orqanizmlərdəki aminturşuların hamısı, zülallar kimi mürəkkəb polimerlərin tərkib hissələri eyni asimmetriyaya sahibdir. Sanki tamamilə sol əllidir. Bu, bir baxımdan milyon dəfə havaya atılan bir qəpiyin hər dəfə eyni üzünün yerə düşməsinə bənzəyir. Molekulların necə sol əl və ya sağ əl olduğunu anlamaq olmur. Bu seçim anlaşılmaz şəkildə yer üzündəki həyatın mənbəyinə bağlıdır.249
Bir qəpik milyon dəfələrlə havaya atıldıqda hər dəfə eyni üzü yerə düşürsə, bunu təsadüflə açıqlamaq, yoxsa birisinin şüurlu şəkildə havaya atılan qəpiyə müdaxilə etdiyini qəbul etmək daha məntiqlidir? Cavab aydındır.
Aminturşulardakı sol əlli olma hadisəsinə bənzər vəziyyət nukleotidlər, yəni DNT və RNT-nin tərkib hissələrinə də aiddir. Onlar da canlı orqanizmlərdə olan bütün aminturşuların əksinə, ancaq sağ əlli olanlardan seçilmişdirlər. Bu da təsadüflə açıqlanmayacaq vəziyyətdir.
Nəticədə, həyatın mənbəyinin təsadüflərlə açıqlanmasının mümkün olmadığı başdan bəri təhlil etdiyimiz ehtimallarla qəti şəkildə sübut edilir: 400 aminturşudan ibarət orta ölçüdəki bir zülalın sadəcə sol əlli aminturşulardan seçilmə ehtimalını hesablamaq istəsək, 2400-də, yəni 10120-də 1 ehtimal əldə edərik. Bu astronomik rəqəmi izah etmək üçün kainatdakı elektronların sayının cəminin bu saydan daha az olduğunu, təqribən 1079 olduğunu bildirək. Bu aminturşuların lazımi düzülüşü və funksional orqanı əmələ gətirmə ehtimalları isə daha böyük rəqəmləri əmələ gətirir. Bu ehtimallara birdən çox sayda və növdə zülalın əmələ gəlmə ehtimalını da əlavə etsək, hesablamaların içindən heç çıxmaq olmaz.
İstinadlar
- Fabbri Britannica Bilim Ansiklopedisi, 2-ci cild, səh. 519. ↩